الشيخ محمد هادي معرفة (مترجم: ايروانى)
171
التفسير الأثرى الجامع (تفسير اثرى جامع) (فارسى)
داشتند . افزون بر اين ، دسترسى بيشتر تابعان به احاديث پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و سخنان صحابهء بزرگ سبب فزونى فهم آنان از زواياى اصول و فروع شريعت و احاطهء بيشتر آنها بر جوانب كتاب و سنت و سيرهء پيامبر مىشد . بر اين اساس اهتمام به جايگاه آنان و مراجعه به آرا و ديدگاهها و شناخت اقوال تفسيرى تابعان ، به جهت پيشگامى آنان در عرصهء دين حنيف است ؛ چنان كه هر گروهِ متأخر بايد به آراى پيشينيان خود باز گردد . اين بازگشت به سخنان تابعان ، دنبالهروى كوركورانه از آنان يا تعبد به پذيرش سخنشان نيست ، بلكه براى يارىجستن و بهرهمندى از آن ، در راه رسيدن به مفاهيم كامل و دست يا بى به مراتب بالاى آن است ، از اين رو اين روش ، گونهاى ارزيابى و تحقيق در گزينش [ معنا ] است ، نه تقليد يا تعبد به يك رأى . بى گمان ، احاطه بر ديدگاههاى دانشمندان پيشين و پسين ، بزرگترين ابزار گسترش و پيشرفت و شكوفايى انديشه است كه نتيجهء آن ، گسترش دانشها و معارف و پيمودن مدارج فضيلت و كمال مىباشد . دانش اين گونه پيش رفت و معارف انسان در گذر زمان ، شكوفا گرديد . بنابراين آراى پيشينيان در مسير پيمودن مدارج كمال ، نقش مؤثرى دارد و بىآن ، دانش در نقطهء نخست خود مىماند و انسان گامهاى بلند ، سريع و پيوستهء خود را به سمت تكامل و شكوفايى بر نمىداشت . امام بدر الدين زركشى گويد : « دو گونه روايت از احمد دربارهء مراجعه به سخن تابعى نقل شده است . ابن عقيل رجوع به آنان را روا نمىداند . از شعبه نيز چنين گزارش شده است ، ليك سيرهء عملى مفسران بر خلاف آن مىباشد ؛ زيرا آنان اقوال تابعان را در كتابهاى خود بازگو كردهاند . . . و اين است تفاسير شناخته شدهء